Hatay yeniden kuruluyor…
Bu cümle son aylarda en çok duyduğumuz, en kolay kurulan ama en az sorgulanan cümlelerden biri.
Yeniden yapılıyor.
Peki ne yeniden yapılıyor?
Binalar mı?
Yollar mı?
Yoksa yalnızca ‘’görüntü’’ mü?
Çünkü bu şehir, sadece ayakta duran duvarlardan ibaret değildir. Şehir dediğiniz şey; insanların birbirlerine nasıl baktığıdır, aynı sokakta nasıl yürüdüğüdür, sabahı hangi sesle karşıladığıdır. Hatay gibi şehirler ise bunların toplamından çok daha fazlasıdır. Hatay, bir arada yaşama pratiğidir. Hatay yan yana durabilme kültürüdür. Hatay farklı olana rağmen değil, farklılıkla birlikte var olabilme halidir.
Depremle birlikte Hatay’da yıkılan şey yalnızca evler değildi.
Bir şehrin hafızası çöktü.
Hatırlama biçimleri, tanıdık sesler, gündelik ritüeller enkaz altında kaldı.
Bugün vinçler yükseliyor. Beton dökülüyor. Bloklar artıyor. Rakamlar umutlu anlatılıyor: kaç konut, kaç etap, kaç teslim tarihi…
Ama rakamlar şunu söylemiyor:
O evlerin içinde nasıl bir hayat yaşanacak?
Yeni yapılan binalar sağlam olabilir. Olmalı da.
Ama sağlam olmak, yaşanabilir olmakla aynı şey değildir artık.
Hatay’ın eski sokakları ‘’dar’’ dı.
Avlulu evleri ‘’verisiz’’ di.
Mahalle düzeni ‘’plansız’’ dı.
Evet, belki kâğıt üzerinde öyleydi.
Ama o ‘’dar’’ sokaklar insanları birbirine yaklaştırıyordu.
O ‘’verimsiz’’ avlular hayatın kalbiydi.
O ‘’plansız’’ mahallelerde herkes birbirinin adını biliyordu.
Bugün yeni Hatay, cetvelle çizilmiş gibi duruyor.
Düz, düzenli birbirinin aynısı bloklar…
Ama o blokların arasında hayat var mı? henüz belli değil.
Asıl mesele şu:
Biz Hatay’ı depreme dayanıklı halemi getiriyoruz, yoksa tanınmaz hale mi?
Çünkü güvenlik ile kimlik arasında zorunlu bir tercih yok. Ama yapılan uygulamalar sanki ‘’ önce beton, ruh sonra bakarız anlayışını dayatıyor.
Oysa ruh sonradan eklenebilen bir şey değildir.
Ruh baştan inşa edilir.
Bir şehri yeniden kurarken, sadece mühendislik hesaplarıyla ilerlerseniz, ortaya sağlam ama soğuk bir yer çıkar. İnsanlar yaşar ama bağ kuramaz. Oturur ama ait hissetmez. Kalır ama kök salmaz.
Hatay’ın en büyük yarası belki de tam burada derinleşiyor. Çünkü depremden sonra insanlar sadece evlerini değil, şehirle kurdukları bağı da kaybetti.
Bugün birçok Hataylı şunu soruyor:
‘’ Biz geri mi dönüyoruz, yoksa başka bir yere mi taşınıyoruz?’’
Yeni yapılan yerler fiziksel olarak Hatay’da olabilir. Ama ruh olarak aynı şehir mi, bundan kim emin?
Bir şehir sadece ayakta kalmak için değil, hatırlanmak için de vardır. Hatay’ı betonla ayağa kaldırabilirsiniz. Ama hafızasını kaybederse, geriye sadece koordinatları olan bir yer kalır.
Ve biz, adresi olan ama hikayesi olmayan şehirleri çok gördük. Hatay onlardan biri olmamalı.
Çünkü Hatay sıradan bir şehir değildir. O, yüzyılların birikimiyle oluşmuş bir dengeydi. O denge bugün çok kırılgan.
Şimdi önümüzde bir tercih var:
Sadece hızlıca yükselen binalarla mı övüneceğiz, yoksa yavaş ama anlamlı bir iyileşmeyi mi göze alacağız?
Hatay’ın yeniden kurulması yalnızca teknik bir mesele değildir. Bu bir vicdan, bir hafıza ve bir gelecek meselesidir.
Eğer bu şehir yeniden ayağa kalkacaksa, sadece betonla değil, ruhuyla kalkmalı
Aksi halde bir gün dönüp bakacağız ve şunu fark edeceğiz:
Hatay ayakta…
Ama Hatay yok.
