Hatay’ın Erzin ilçesi… Bugün narenciye bahçeleriyle, sıcacık insanlarıyla ve Akdeniz’in serin meltemleriyle bilinen bu güzel ilçe, aynı zamanda toprağın altında binlerce yıllık bir medeniyeti saklıyor: Epiphaneia Antik Kenti.
Her sabah yüzlerce insanın geçtiği yolların hemen yanı başında, taşlara kazınmış bir tarih sessizce bekliyor. Ne tabelası var ne de bir ziyaretçi yolu… Ama o hâlâ orada, zamanın yorgun ama dirençli tanığı olarak.
Tarihin Tozlu Sayfalarından Epiphaneia
Epiphaneia, Antik Kilikya bölgesinde yer alan ve adını muhtemelen Selevkos kralı IV. Antiochos Epiphanes’ten alan bir şehir. M.Ö. 2. yüzyıldan itibaren adından söz ettirmiş, Roma ve Bizans dönemlerinde de önemini korumuş.
Tarihî kaynaklarda bu şehrin önemli ticaret yolları üzerinde yer aldığı, zengin pazarları ve dini yapılarıyla bölgesel bir merkez olduğu belirtilir. Geriye kalan izler arasında ise sütun parçaları, taş temeller ve yüzyıllardır anlatılan efsaneler yer alır.
Bugün Ne Halde?
Uzun yıllar boyunca sessizliğe gömülmüş gibi görünen Epiphaneia Antik Kenti, artık yeniden ses buluyor. Özverili çalışmalarıyla dikkat çeken bir arkeolog aile — Doç. Dr. Banu Özdilek ve Dr. Onur Tıbıkoğlu — son yıllarda bölgede titiz ve bilimsel kazılar yürütüyor. Bu çalışmalar yalnızca akademik literatüre değil, aynı zamanda Hatay’ın kültürel belleğine de kalıcı katkılar sunuyor.
Kazılar sırasında gün yüzüne çıkan Avcı Artemis Mozaiği ve Takvimler Mozaiği, antik kentin estetik ve tarihî zenginliğini ortaya koyuyor. Bu eşsiz buluntular, Epiphaneia’nın yalnızca bölgesel değil, uluslararası düzeyde de önem taşıyan bir arkeolojik değer olduğunu gösteriyor.
Bu yıl ise çok daha büyük bir adım atılıyor. Ağustos 2025’te Epiphaneia Antik Kenti ile ilgili bir sempozyum Erzin’de gerçekleştirilecek. Türkiye’nin farklı üniversitelerinden akademisyenler, sanatçılar ve kültürel miras uzmanları bir araya gelerek hem bilimsel bildiriler sunacak hem de halkla buluşacak. Atölye çalışmaları, söyleşiler ve alan gezileriyle Epiphaneia, yalnızca tarih kitaplarında kalmayan, yaşayan bir kültürel merkez hâline gelecek.
Üstelik bu dönüşüm sadece bilimsel düzlemde kalmıyor. Geçtiğimiz 29 Ekim’de, Cumhuriyet Bayramı etkinlikleri kapsamında, antik kent alanında düzenlenen Türk Sanat Müziği konseri, geçmiş ile bugünü estetik bir köprüde buluşturdu. Kültür, taşların arasından yeniden akmaya başladı.
Turizm mi, Koruma mı? İkisi Birden Mümkün mü?
Epiphaneia, sadece bir antik kent değil; aynı zamanda Hatay’ın çok katmanlı tarihini ve medeniyetler arası geçişini temsil eden bir sembol. Yerel yönetimler, sivil toplum kuruluşları ve üniversiteler el ele vererek bu alanı bilimsel temelli ama halkla buluşan bir kültür merkezi hâline getirebilir.
Koruma, sadece fiziksel sınırlar çizmek değil; toplumsal hafızada yer açmaktır. Küçük bir müze, açık hava sergileri, öğrenciler için eğitim atölyeleri… Epiphaneia’ya verilecek her emek, hem tarihimize hem de geleceğimize yatırımdır.
Son Söz: Geçmiş Bizden Geleceğe Emanettir
Tarih sadece kitaplarda değil, yaşadığımız toprağın tam altında. Epiphaneia; unutulmuş olabilir, üzeri örtülmüş olabilir ama hâlâ orada ve hâlâ bir hikâyesi var.
Belki bir gün bir çocuk, Erzin’in toprağında yürürken altında yatan bu mirası öğrenir. Belki o çocuk, bu antik kenti tekrar gün yüzüne çıkaran kişi olur.
Ama o güne kadar, biz yazmalı, anlatmalı, hatırlatmalıyız…