Türkiye’de kanun 1939’da çıktı ve koruma kapsamına alındı. 60’lı yıllarda Yunanistan ve İtalya’da, 80’lerde İspanya’da yürürlüğe girdi. Kanun zeytinlikleri korumak içindi.
Türkiye sadece Akdeniz ülkelerinde değil, dünyada zeytini koruyan ilk ülkelerden biriydi… Bütün dünyaya örnek olan ilgili yasa halen yürürlükte. Fakat aksi yönde uygulamalarla saldırı altında.
2012 ve 2017 yıllarında hükümet, zeytinliklerin madencilik faaliyetlerine açılması için yasa tasarısı sundu. 2022’de Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı yayınladığı yönetmelikle, “kamu yararı” kapsamında zeytinliklerde maden çıkarılmasının önünü açtı. Zeytinliklerin çevresinde termik santral, maden ocağı ve enerji projeleri arttı.
Neden Zeytinlikler?
6-7 Şubat 2023 Depremleri’nde OHAL kapsamında zeytinlikler “rezerv alan” ilan edildi. Bunun üzerine Hatay valiliği zeytinliklere el koydu. Henüz depremzedelerle ilgili temel destekler sağlanmamışken, dozerler zeytin ağaçlarını kökünden söküyordu.
Bu politika devam etti: Antakya, Defne, Kırıkhan, Reyhanlı… Şimdi Samandağ’da aynı manzarayla karşı karşıyayız. Köylülerin tek geçim kapısı zeytinliklerdi. Ancak ata toprağı tapulu malları bir gecede kamulaştırılarak ellerinden alındı.
Peki, onca boş arazi varken neden özellikle zeytinlikler tercih ediliyor? Zeytinliği TOKİ için cazip kılan şey nedir?
AKP Türkiye’sinde şehir planlamasında öncelik ranta veriliyor. Bu nedenle şehir merkezine yakın, ulaşımı kolay, altyapı açısından avantajlı bölgelerde yer alan zeytinlikler, TOKİ gibi büyük projeler için cazip hale geliyor. Üstelik zeytinlikler sahil şeridine yakın konumda yer aldığı için yüksek gelir çağrışımıyla iştah kabartıyor.
Bazı zeytin ağaçlarının 500 yıla varan geçmişi bölgedeki tarımsal geleneğin ne kadar eski olduğunu gösterir nitelikte. Hatay, zeytincilik için en verimli topraklara sahip. Ulusal Zeytin ve Zeytinyağı Konseyi’nin raporuna göre, 15 milyona yakın zeytin ağacıyla Hatay, ülkemizin beşinci zeytin üreticisi. Bölge halkının geçim kaynağı olarak öne çıkıyor. Hataylılar yöresel çeşitliliğe sahip zeytincilikleriyle ülkemize katma değer yaratıyor.
Hataylılar Sürgün Ediliyor
Türkiye’de zeytinliklere yağma anlayışıyla bakanlar, sadece doğayı katletmiyor, köylünün geçim kapısını da elinden alıyor. Depremde evini yitiren Hataylılar şimdi de geçim kaynaklarını yitiriyor. Bu vesileyle göçe zorlanıyorlar. Dolayısıyla bu politikanın altında bir nevi yerinden etme düşüncesi bulunuyor. Onların boşalttığı arazileri betona gömüp, kadim şehri yok etme pahasına üç kuruşun peşine düşüyorlar.
Depremde kum tanesi gibi dökülen, onca hayatı, aileyi; anılarımızı söndüren binalara imar verenlerle çadır satanlar aynı akla sahiptir. Onlar bugün zeytinlikleri yüreğimizden söküp, geleceğimizi ipotek altına alıyorlar.
“Kamu yararı” deprem döneminde neredeydi? Yurttaşlar kendi imkanlarına terk edilmişti. Komşularıyla ayağa kalktılar… dünyanın dört bir yanından gelen dayanışmayla hayata tutundular.
Onca yaradan sonra “kamu yararı” zedelenmedi mi? Şimdi ne hakla peyda oluyor? O nedenle “kamu yararı” dedikleri vergi borçları silinen, hazine garantili ihaleleri alan, her yerde karşımıza çıkan belli bir azınlığın yararından başka bir şey değildir.
Ona Bakınca Ne Görülür?
Suriye’ye dönük izlenen politika nedeniyle savaşın acısı Hatay’da hissedildi. 11 Mayıs 2013’te Reyhanlı’ya düşen bombalar 53 yurttaşımızın ölümüne neden olurken 146’sı yaralandı. Peşine mülteci akını kente kaos getirdi. İşsizlik arttı. Konut kiraları yükseldi. Sağlık ve eğitim sistemleri zorlandı. Kamu hizmetleri yetersiz kaldı.
Hatay halkının iradesi gasp edildi. Can Atalay hukuksuzca tutsak ediliyor. Üstelik yasalara aykırı biçimde vekilliği düşürüldü. Anayasa Mahkemesinin Can Atalay’ın milletvekilliğinin düşürülmesinin yok hükmünde olduğuna dönük kararı uygulanmıyor. Karar TBMM’nde okunarak tutanaklara geçirildi, fakat Meclis tutanağı silindi.
AKP hükümetinin Hatay’la kurduğu ilişki onun 23 yıllık iktidarının apaçık bir özetidir.
Hatay’a bakınca herkes başka bir şey görebilir.
Kimi rant görür, ama insan olma meziyetini görmek de var.
Bazıları rant görür. Ama yaşam görüp, zeytin ağacı büyütmek de var.
Rant görür kimileri. Oysa farklı dinlerin, farklı kültürlerin bir arada yaşadığını görmek de var.
Anlayacağınız, onlar hep rant görür.
Oysa her karış toprağında, suyunda; onca yılın emeğini, alın terini görmek de var…
Ve ona aşık olmak, inatla, sevdayla ona tutunmak… “memleketim” demek de var.
