Türkiye tarihinin büyük münevveri İlber Ortaylı hayatını kaybetti. Bu yazıya Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün bir sözüyle başlamanın doğru olacağını düşünüyorum. “Büyük ölümlere matem gerekmez, fikirlerine bağlılık gerekir…” İlber Ortaylı büyük bir tarihçi, büyük bir akademisyen ve üretken bir yazardı ölümü de tüm Türkiye’de büyük yankı ve üzüntü uyandırdı.
Ölüm haberini ailesi sosyal medya hesapları üzerinden paylaştı ve ardından İlber Ortaylı ile ilgili sayısız sosyal medya paylaşımı yapıldı. Ortaylı, yapılan paylaşımlarda ‘tarihi sevdiren adam’ olarak anıldı. Gerçekten de yaptığı ve katıldığı programlarda derin tarih bilgisi, kendisine has üslubuyla hepimize tarihi sevdirdi.
Bunu Osmanlı İmparatorluğu ve padişahları, Cumhuriyet ve Mustafa Kemal Atatürk’e dair kaleme aldığı sayısız eserlerle yaptı. “Kemalizm kutsaldır, laf eden elenir” ve Türkiyeli söylemine karşı “Ben Türküm” çıkışı akıllardaki yerini her zaman koruyacaktır.
Tarihin yanı sıra her kitabında, her sohbetinde bizlere hayat dersi verdi. Bize okumayı, araştırmayı, gezmeyi ve hayatı sevdirdi. İlber Ortaylı Seyahatnamesi isimli kitabını okuduğumda etkilenmiştim. Kitap kendisinin gittiği ülkelere dair derin tarihi bilgilerle dolu, bir tarihçe niteliğindeydi.
İlber Ortaylı için rahatlıkla pek çok kimlik sayabiliriz ve hangi konuda değerlendirmeye çalışsak o konuda derin bilgiye ve engin bir kişiliğe rastlarız.
Bize kendi tarihimizi anlatan Türk tarihçisi, yoğun ve sayısız çalışmalarla geçen başarılı bir akademisyen, gerek tarihi gerek yol gösterici kitaplarıyla büyük bir yazar, dünyanın pek çok bölgesini gezen bir seyyah, 6’nın üzerinde dil bilgisiyle örnek bir dünya vatandaşı…
‘Büyük ölülere matem gerekmez, fikirlerine bağlılık gerekir’ başlığını kullanmamın bir sebebi de İlber Ortaylı’nın bir fikir adamı olmasıydı. İlber Ortaylı çok yönlü kişiliğinin yanı sıra aynı zamanda bir fikir adamıydı.
Bunu yazdığı kitaplarda, televizyon programlarında ve sohbetlerinde açık bir şekilde görebiliyoruz. Hemen her konuda kendisine has fikirleri vardı. Araştırma yaparken farklı kaynaklardan çapraz okuma yapmamız gerektiğini söylüyordu.
‘’Çok gezen mi, çok okuyan mı bilir?’’ sorusuna farklı bir fikir olarak gezerken okumayı tavsiye ediyordu. Bir konuşması sırasında “Evlenip mobilyacı dükkânı gezeceğinize, dünyayı gezin” demişti ve tüm salon alkışlarla karşılık vermişti.
2025 yılında Sivas’ı gezdiğim sırada gerek yolculuk gerekse uzun süre oturuyor oluşumdan kaynaklı yorulmuştum. Yorgun bir şekilde Sivas kongre binasına doğru giderken İlber Ortaylı’nın şu sözleri aklıma geldi “Bir şehri ilk defa görüyorsanız, bir dakika bile dinlenmeyeceksiniz. Yürüyeceksiniz. Gençsiniz ve bir şehirde gönlünüzce yürümüyorsanız orayı gezdiğini söyleyemezsiniz.”
Bu sözleri içimden tekrar ettim ve yorulsam da durmayacağım diyerek şehri gezmeye devam ettim. İlber Ortaylı’nın sözlerinin verdiği şevkle Cumhuriyet şehrimiz Sivas’ı 2 gün boyunca dolu dolu ve keyifli bir şekilde gezmiştim.
Evet, kaybımız ve üzüntümüz büyük. Kütüphanemizi, milli hafızamızı kaybetmiş gibiyiz ancak üzüntümüz aklımızı gölgelememeli.
İlber Ortaylı’nın tavsiyesi ve fikirleri üzerine okumaya, öğrenmeye ve gezmeye, gezerken okumaya çalışmalıyız. Bir kez daha milletimizin başı sağ olsun.
